Sistem Düşüncesi ve Düşünme Sistemi

Yusuf Çağlayan, 8 Nisan 2020, İzmir

Ortalama Okuma Süresi: 5 dakika

Sistem düşüncesi, 2016 yılından bu yana dernek olarak çalışmalarına devam eden; ancak çalışmaları çok daha öncesine dayanan bir topluluk. Mühendislik, işletme bilimleri, tıp, yerel yönetimler, sivil toplum örgütleri gibi alanlarda bir dolu çalışmalar yapılmaya devam ediyor olmak ile birlikte derneğin temel çalışma konusu K - 12 eğitimidir.

2014 yılından bu yana; deneyimli öğretmenlerin kolaylaştırıcılığında eğitimler düzenlenmekte, dönem boyunca uygulama desteği verilmekte ve yapılan uygulamaların deneyim paylaşım sempozyumlarında paylaşılması sağlanmaktadır. Benim de tanışıklığım, bu döngünün bir parçası olmam ile başladı.

Sistem Düşüncesi Derneği

Daha ayrıntılı bilgi almak için, www.egitimdesistemdusuncesi.org sayfasını ziyaret edebilirsiniz.


Kişisel olarak sistem düşüncesi tanımları içerisinde en sevdiğim "düşünmeyi görselleştirerek eleştirel düşünmeyi destekleyen alışkanlıklar ve araçlar takımıdır. " olanı idi. (Bu düşüncemde geçen zaman ve uygulamalardan sonra değişiklikler oldu.)

Burada birkaç kritik nokta görüyorum:

  1. Düşünceyi görselleştirmek. Bu sadece düşüncelerimizi şekilli hale getirmek değilmiş. Görselleştirmek ile birlikte soyut ve sözel olan şeyleri, sayısallaştırabilme ya da ölçülebilir, değişimi gözlemlenebilir hale getirebilmekmiş.
  2. Eleştirel düşünmek. Bu çok yönlü ve karmaşık bir yetenek. Düşünebilmek, düşündüğünü ifade edebilmek, başka düşünceleri anlamaya gayret etmek, bir de bunları karşılıklı çözümlemeye çalışmak. SD araçları, düşünceleri ölçülebilir / gözlemlenebilir hale getirmeye gayret ettiği için hem kendini fark etmek hem de dışarıyı anlamak için olabildiğince kolaylaştırıcı.
  3. Araçlar takımı. Görselleştirme için kullanılan SD araçları aslında hepi topu 4 tane. Ama birbirlerine bağlandıklarında çok güçlü oluyorlar. Bir durumu zaman boyunca gözlemlemek, onu fark etmek, bu değişime sebep olanları belirlemeye çalışmak bütünsel görebilmek için çok etkili araçlar.

Sistem Düşüncesi Araçları

Zaman Boyunca Davranış Grafiği

Stok - Akış Diyagramı

Nedensel Döngü Diyagramı

Çıkarım Merdiveni

Buz dağı benzetimi, sistem düşüncesi araçlarının bir bütün halinde görebilmek için çok ideal.

Gündelik hayatımızda bir dolu uyarana maruz kalıyoruz. Beş duyu organımız hiç durmaksızın bunları bize aktarmaya devam ediyor. Bunları sadece buz dağının görünen kısmı ile anlamaya çalışıyorsak sadece olaylar kısmında kalma tehlikemiz çok yüksek. Yani sadece görünen kısmında. Bir de dağın görünmeyen kısmı var ki çok büyük ve derin. O tarafa bakabilmek için çeşitli araçlar sunuyor bize sistem düşüncesi. Çünkü olaylar, zaman içerisinde ve bir örüntü oluşturarak ortaya çıkar. Bu değişime neden olan etkenler, örüntüleri yaratan karşılıklı ilişkiler ağı da bütünü oluşturur. İşte sistem düşüncesi de özetle bir bütünü görme disiplini olarak kabul edilmelidir.

Sonuç Olarak

Sistem düşüncesini bir dil olarak kabul ettiğimizde aramızda yeni bir iletişim şekliymiş gibi görünebilir. Hatta bu düşüncemiz doğru bile kabul edilebilir. Zaman boyunca davranış grafiği üzerinde bir değişimi gözlemlemek, bu değişime sebep olan etkenleri belirlemek, etkilerini sayısallaştırmak, etkenleri birbiri ile ilişkilendirip bir modele dönüştürmek şüphesiz ki bir iletişim aracı olabilir.

Sanırım meselenin asıl önemli tarafı şimdi başlıyor. Sistem düşüncesi araçlarını kullandıkça ve kullandıkça, zamanla kullanmaktan kaynaklı olarak artan deneyimler, sistem düşüncesini bir dil olmanın ötesine taşıyarak bir yaklaşım, bir bakış açısı, bir felsefe haline getirecektir.

Özetle, sistem düşüncesi bir zaman sonra düşünme sistemimizi dönüştürecektir.

Eğitimde sistem düşüncesi uygulamalarının ne kadar değerli olduğunu da derneğin web sayfasında yer alan şu cümlede bulabiliriz:

Öğretmenlerin,

"Sistem Düşüncesi" yaklaşımını kullanarak

öğrencilerinin düşünme becerilerini geliştirmelerine,

büyük resmi görerek çözüm yolları bulmalarına

destek olmayı amaçlıyoruz.